2008-09-28 10:30 Kongres Kultury w Lublinie: czy istnieje w Polsce antysemityzm bez Żydów? 
W Polsce istnieje antysemityzm bez Żydów - uważa ks. Romuald Weksler-Waszkinel. Wziął on udział w debacie „Dziedzictwo ONR wiecznie żywe? Antysemityzm bez Żydów” podczas obrad III Kongresu Kultury Chrześcijańskiej w Lublinie. W dyskusji prowadzonej przez ks. Andrzeja Lutra uczestniczyli także rabin Burt Schuman, ks. Janusz Salamon SJ i ks. Wiesław Dawidowski OSA.
Rabin Burt Schuman, naczelny rabin Beit Polska, podczas debaty przestawił historię i rozwój antysemityzmu w Europie. Stwierdził, że źródła antysemityzmu możemy znaleźć w świecie grecko-rzymskim. Żydzi podlegali wówczas silnym prześladowaniom, gdyż ich religia nie mieściła się w kanonie bóstw greckich bądź rzymskich. Grecy okazywali wrogość wobec Żydów ponieważ oprócz szabasowych nakazów dotyczących koszerności i obrzezania, tradycja żydowska zakazywała zabijania dzieci słabych i płci żeńskiej jak to czynili Grecy oraz zabraniała wykorzystywania niewolników. Grecki gramatyk Apion jako pierwszy oficjalnie oskarżył Żydów o rytualne mordowanie małych dzieci, by zdobyć krew do wypieku macy na święto Paschy. Z kolei rzymski cesarz Klaudiusz ganił Żydów nazywając ich „wielką zarazą całego świata”. 

Po chrystianizacji olbrzymich terytoriów cesarstwa – jego zdaniem – chrześcijaństwo przejęło wiele antysemickich schematów myślenia. Żydzi coraz częściej przedstawiani są jako „Bogobójcy”, a więc wrogowie prawdziwej religii. „Kościół w ślad za tym utrwalał przez wieki obraz Żydów jako symbol nieodkupionego człowieczeństwa, skoncentrowanego na tym, co cielesne, niegodne i nieprawe” – stwierdził rabin. 

Jednym wyrazów takiego myślenia były wizerunki, które przedstawiały Żydów jako świnie i szczury cuchnące „żydowskim odorem”. Obraz „żydowskiej maciory” zdobi ściany kilku europejskich katedr, na przykład we Frankfurcie. 

Taka postawa Kościoła – zdaniem Schumana – stwarzała atmosferę sprzyjającą licznym pogromom, których apogeum następowało zazwyczaj w Wielki Piątek. 

W kolejnych wiekach epoki nowożytnej doszedł do tego antysemityzm o podłożu społecznym i ekonomicznym, gdyż Żydzi zwalczani byli jako konkurencja gospodarcza. 

Wreszcie w XIX wieku, w epoce nacjonalizmów kształtujących europejskie narody, kształtuje się antysemityzm ideologiczny, Europa przechodzi z postawy „Żydzi – anty Bóg” do postawy „Żydzi – anty naród”. Taki antysemityzm pojawia się najpierw w Niemczech za sprawą Wilhelma Marra a następnie we Francji w wyniku działalności Marice Berres’a. Powstają różnego rodzaju Narodowe Ligi Antysemickie, pierwsza z nich we Francji. Edward Drummont wzywa zatem do całkowitego wyeliminowania Żydów z politycznego i gospodarczego życia Francji, przewidując, że w Europie pojawi się silny przywódca, który pokona Żydów. 

Dalszym krokiem jest „antysemityzm rasowy”, do udowodnienia którego wykorzystywana jest teoria Darwina. Powstaje wówczas pojęcie „czystości krwi”, które staje się następnie celem ruchu faszystowskiego w Niemczech i we Włoszech. Konsekwencją jest holokaust. 

Mówiąc o Polsce rabin Schuman wskazał na kształtujący się tu na przełomie XIX i XX stulecia antysemityzm Obozu Narodowego, kierowanego przez Romana Dmowskiego. Zaznaczył, że nie miał on tak silnego wyrazu jak antysemityzm niemiecki czy francuski, jednak charakterystyczną jego cechą było dążenie do podparcia się retoryką religijną. 

Zaznaczył, że jego punkt widzenia jest bardzo związany z Galicją, skąd pochodzi jego rodzina, której członkowie w czasie II wojny światowej zostali uratowani przez Polaków. Przypomniał, że prawie 6 tys. Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata stanowią Polacy.

„Dzięki temu mogę pokazać korzenie żydowskiej kultury na terenie Polski, kultury, która jest cały czas obecna nie tylko we mnie i mojej rodzinie” – zaznaczył. 

Mówiąc o czasach współczesnych zaznaczył, że dokonaliśmy olbrzymiego postępu jeśli chodzi o walkę z antysemityzmem i w dialogu międzyreligijnym, międzykulturowym w Polsce. Widzimy coraz więcej kontaktów tak na poziomie akademickim, kulturalnym spotkań czołowych przedstawicieli Kościoła katolickiego, innych wyznań chrześcijańskich z reprezentantami judaizmu, również na poziomie rządowym. Spotykamy się w Polsce z wyrazami wielkiego szacunku wobec Żydów. 

„Jednak generalnie w wymiarze ogólnospołeczny ciągle jest wiele do zrobienia” - dodał. Ciągle jednak funkcjonują stereotypy na temat Żydów, że są oni ludźmi biznesu i liczą się dla nich tylko pieniądze. Jest to cały czas akceptowane w relacjach biznesowych, polityce, mediach. Są to sprawy bardzo trudne do wykorzenienia i głęboko ranią wspólnotę żydowską. Również w USA Żydzi zmagają się z podobnymi formami rasizmu i antysemityzmu. 
„Jak czuliby się polscy katolicy, gdyby w żydowskiej restauracji traktowano ich jako potencjalnych złodziei?” – pytał retorycznie. 

Z żalem powiedział, że zapomina się o pozytywnym udziale Żydów w historii Polski, w formacjach Armii Krajowej, strukturach państwa podziemnego, Powstaniu Warszawskim. 

Ciągle jest dużo obraźliwych wobec Żydów żartów i komentarzy. Wskazał na jeden z numerów tygodnika „Agora”, gdzie na okładce zamieszczono fotomontaż, na którym przedstawiono prezydenta Kaczyńskiego i premiera Tuska rozmawiającego z Żydem, który mówi do nich: „Jeśli nie macie tych 60 mld to możemy wam pożyczyć, mając oczywiście na myśli restytucję żydowskiego mienia”. 

„Po Holokauście i exodusie Żydów w czasach komunistycznych takie sytuacje są niedopuszczalne i spotkałyby się w USA z wyrazami potępienia” – zaznaczył rabin. Dodał, że wciąż mamy problem z „księdzem z Torunia”. Jego zdaniem, przez takie zjawiska Żydzi czują się wyobcowani z polskiego społeczeństwa i polskiej kultury. 

„Pragniemy realizacji wizji Polski nie Romana Dmowskiego, ale marszałka Józefa Piłsudzkiego, Polski, gdzie wszystkie grupy etniczne i kulturowe znajdą swoje miejsce i będą otaczane szacunkiem” – powiedział rabin.

Podkreślił, że musimy odbudowywać relacje polsko-żydowskie i uświadomić sobie jak wiele nas łączy. 

Na pytanie dlaczego oskarża Radio Maryja o antysemityzm, rabin odparł, że zarzuty te oparte są na systematycznym monitoringu toruńskiej rozgłośni prowadzonym przez polsko-języczne grupy Żydów w USA, które takie właśnie informacje przekazują, mając na nie dowody. 

Jezuita ks. Janusz Salamon wysunął podczas dyskusji tezę, że antysemityzm „groźny jest przede wszystkim dla chrześcijan, gdyż wypacza autentyczne pojmowanie samego chrześcijaństwa. „Dziś antysemityzm to choroba, na którą nie umierają co prawda już Żydzi, ale na którą umierają chrześcijanie” – skonstatował. Przypomniał, że nie zawsze pojęcie polskości było nacechowane pojęciem narodowym. Nie było tak np. w Rzeczypospolitej szlacheckiej. Za najpilniejszą potrzebę uznał dziś uzdrowienie naszego chrześcijaństwa z tej choroby, poprzez powrót do źródeł, czego wyrazem winien być ewangeliczny radykalizm. „Chrześcijaństwo w Polsce albo będzie radykalne, albo nie będzie go wcale” – oświadczył. 

O. Wiesław Dawidowski z kolei zaproponował rozróżnienie pomiędzy tradycyjnym antysemityzmem, który jego zdaniem wciąż jest obecny, od krytyki polityki państwa Izrael, które jak każde państwo świata, takiej krytyce może podlegać – i nie oznacza to antysemityzmu. Przyznał też, że tak jak w Polsce, i w innych krajach Unii Europejskiej istnieją ruchy szowinistyczne o zabarwieniu antysemickim. Nie należą one jednak do głównego nurtu polityki europejskiej. 

Powtórzył dalej tezę, że „skrajny nacjonalizm stoi w sprzeczności z Objawieniem, gdyż z łatwością wykorzystuje religię do celów politycznych”. 

O postawie Kościoła wobec antysemityzmu mówił ks. Romuald Weksler-Waszkinel. Podkreślił ogromny przełom, jaki w tym zakresie dokonany został w Kościele podczas Soboru Watykańskiego II. Przytoczył jednoznaczną opinię Jana Pawła II, że „antysemityzm nie ma żadnego uzasadnienia i zasługuje na bezwzględne potępienie”. 

Odnosząc to do gruntu Kościoła w Polsce, powiedział, że istnieje tu olbrzymia przepaść pomiędzy oficjalnymi deklaracjami Episkopatu, formułowanymi w duchu Soboru i dokumentów Kościoła powszechnego, a mentalnością pokutującą wciąż w łonie naszego, szeroko pojętego katolicyzmu. Jako najbardziej pozytywne dokonanie polskiego Episkopatu w tej dziedzinie przypomniał List Pasterski biskupów ogłoszony w 1991 r. w 25. rocznicę soborowej deklaracji „Nostra aetate” oraz ekspiację z udziałem Episkopatu, jaka miała miejsce po ujawnieniu zbrodni w Jedwabnem. 

Ks. Waszkinel wykazując historyczne zasługi Jana Pawła II w dziedzinie dialogu z judaizmem, spostrzegł jednak, że sprawa ta „poróżniła Papieża-Polaka z polskim katolicyzmem”.

Mówiąc o polskim katolicyzmie w obrazowy sposób zilustrował ten problem przywołując obraz tablicy z „zakazem palenia”, którą wszyscy co prawda dostrzegają, ale nie przeszkadza im to w sięgnięciu w tym miejscu po papierosa. 

„W ten sposób na pytanie czy istnieje w Polsce antysemityzm bez Żydów, udzielam odpowiedzi twierdzącej: Tak, dziedzictwo ONR-u jest wciąż żywe, a w ostatnim okresie chyba nawet żywsze” – skonstatował.

Wyjaśnił, że do podtrzymywania antysemityzmu wcale nie są potrzebni Żydzi – wystarczy „chore chrześcijaństwo”. 

Jako jeden z dowodów tego „chorego wykładu chrześcijaństwa” przytoczył liczne cytaty z polskiego tłumaczenia Pisma Świętego w postaci Biblii Tysiąclecia, gdzie wciąż znaleźć można dużą liczbę nieprawidłowych tłumaczeń tekstów oryginalnych, nacechowanych typowym dla naszego katolicyzmu antysemityzmem. mp, tom / Lublin