2008-09-28 11:40 Kongres Kultury w Lublinie: panel „Pan Cogito czy łże elity” 
Józef Ruszar, Jacek Jadacki, ks. Alfred Marek Wierzbicki oraz Kazimierz M. Ujazdowski wzięli udział 27 września w debacie „Pan Cogito czy łże elity” w ramach trwającego w Lublinie III Kongresu Kultury Chrześcijańskiej”. Jak mówili paneliści, potrzeba dziś elitom poczucia, że ich wybory dają możliwość kształtowania życia publicznego.
Ks. Alfred Marek Wierzbicki, etyk, poeta, dyrektor Instytutu Jana Pawła II Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego powiedział, że w jego opinii podziały w środowiskach inteligenckich po 1989 roku nie przebiegają tylko pomiędzy tymi, których cechuje mądra i gorzka wierność „Panów Cogito” a między „łże elitami”, którym można przypisać polityczną poprawność. „Pojawił się typ «posiadaczy prawdy», którzy zamiast szacunku dla osób i ich często pogmatwanych historii życiowych, moralnych upadków i moralnego odrodzenia, przejawiają wyłącznie pogardę” - mówił ks. Wierzbicki.

Jako przykład podał obronę prawa do życia, która połączona z „obraźliwymi inwektywami pod adresem osób opowiadających się za aborcją, nie może być uznana za głos katolicki. Ten styl działania na rzecz słusznego porządku moralnego nie mieści się w Ewangelii życia, która nie oddziela szacunku dla ludzkiego życia od szacunku dla każdej ludzkiej osoby.”

Zdaniem byłego ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierza M. Ujazdowski wyrażenie „łże elita” jest drastycznym i niesprawiedliwym określeniem „użytym w walce politycznej w stosunku do części środowisk inteligenckich”. „Jeśli rządy elit w Polsce będą słabe lub w ogóle ich nie będzie, to będzie rządzić oligarchia” - mówił Ujazdowski.

W jego opinii lepiej rozmawiać o rzeczywistych zadaniach polskich elit, podkreślając problem jaki dotyczy elit mających poczucie odpowiedzialności za Kościół i sprawy chrześcijaństwa. Ujazdowski pytał czy rzeczywistym problemem jest grożący elitom populizm? Jak stwierdził jest to problem poważny, ale do przezwyciężenia.

Ujazdowski uznał, że zasadniczym problemem jest utrata wiary w możność wypełniania roli społecznej, nakładającej odpowiedzialność za dobro publiczne oraz uległość ekonomicznej wizji świata, w której wybory ludzi wykształconych, nie są ważne w sferze publicznej. „Dziś problemem jest przekonanie, że człowiek współczesny raczej dostosowuje się do tendencji ekonomicznych, niż ma możliwość kształtowania życia publicznego” - powiedział były minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Apelował, by powrócić do podmiotowej roli inteligencji, by uwierzyła ona, że jej wybory mogą kształtować życie prywatne, ale i publiczne.

Józef Maria Ruszar, dyrektor Departamentu Komunikacji Społecznej w Narodowym Banku Polskim , badacz twórczości Zbigniewa Herberta uznał, że chrześcijanie w Polsce mogą dziś z osłupieniem patrzeć na katolickie elity, bowiem bez względu na swą „prawicowość” czy „lewicowość” mówią językiem nienawiści. „Katolickie elity mieszając język politycznego interesu z językiem katolickiej etyki, zrodziły załganego potwora faryzeizmu” - ubolewał.

Można dziś zapytać - mówił Ruszar - co w dzisiejszej Polsce stało się z elitą narodu? Prelegent wyjaśnił, że najważniejszą cechą naszego „polskiego modelu” elit jest społeczna geneza polskiej elity. „Począwszy od XIX wieku elitą nazywaliśmy polską inteligencję. To przecież na mentalności i systemie wartości polskiej inteligencji zaważył szlachecki rodowód: idee szlacheckiej demokracji oraz tradycja szlacheckiej republiki” - stwierdził.

Drugim wyróżnikiem jest obowiązek pracy na rzecz niepodległości kraju oraz poczucie odpowiedzialności za stojących niżej w intelektualnym rozwoju. Wreszcie elementem trzecim jest fakt, iż nasze elity niekoniecznie były laickie. „Nawet przy silnym nurcie zachodniego ateizmu, większość liberalnych środowisk polskiej inteligencji współżyła i współpracowała z Kościołem przynajmniej na niwie narodowej”.

Ruszar zwrócił także uwagę na wykroczenia elit przeciwko tradycyjnemu etosowi elit, którego korzenie są jak najbardziej chrześcijańskie. Brakuje współczesnym - mówił - odpowiedzialności za innych. „Dzisiejsi inteligenci nie mają zamiaru wędrować «z kagankiem oświaty», ani «pracować u podstaw»” dla dobra ludu. Jest to zajęcie zgoła nieopłacalne”. Elity porzuciły dziś również zasadę przyzwoitości. „Kłamstwo i podłość, pomówienie i obłuda nie były dawniej wysoko cenione nawet w polityce (...).Przyjęcie ich obecnie za normę, oznacza zmianę systemu wartości i postaw” - powiedział prelegent.

Wyliczając kolejne wady współczesnych elit w Polsce, zwrócił także uwagę na porzucenie zasady służby jako głównej zasługi. „Inteligencki etos nie przewidywał automatyzmu autorytetu. Udział we władzy politycznej lub władzy pieniądza, bycie biskupem czy profesorem, a więc ogrom fachowej wiedzy lub wysokie stanowisko - same z siebie nie dawały prawa do cokołu. Talent i umiejętności były zobowiązaniem, a nie powodem do wywyższania się. I tu zmiana postawy oznacza zmianę istoty: etos służby zastąpiony etosem władzy” - powiedział Ruszar.

Na zakończenie przyznał, że chrześcijanin może dziś ubolewać, że porzucenie zasad spowodowało, iż na szczytach piramidy społecznej miejsce tradycyjnych elit zajął establishment. „Żyjemy w czasach ostatecznych - to prawda. Nie w tym sensie, że jutro należy się spodziewać końca świata, choć i to nie jest wykluczone. Żyjemy w czasach ostatecznych, bo to my dzisiaj zdajemy egzamin. Antychryst ma zawsze pełne pole do popisu: ma twarz polityka, dziennikarza, bohatera, biskupa, uczonego lub artysty. Antychryst chodzi po ulicach, więc uważaj, aby ci nie nałożył swojej maski” - zakończył Józef Ryszar. rl (KAI) / Lublin