„Wspólnocie wartości i granicom Unii” poświęcony był jeden z ostatnich paneli III Kongresu Kultury Chrześcijańskiej w Lublinie. O oczekiwaniach względem europejskiej wspólnoty dyskutowali Martin Buschermöhle, pracownik w fundacji Renovabis, Mykoła Riabczuk z Ukraińskiego Centrum Badań Kulturologicznych, prof. Andrzej Kidyba, Konsul honorowy Republiki Federalnej Niemiec, prof. Jerzy Kłoczowski, historyk oraz Krzysztof Zanussi, reżyser filmowy, teatralny i scenarzysta.
Prof. Jerzy Kłoczowski, historyk przypomniał, że u podstaw Europy leży cywilizacja i kultura europejska, poprzez kultury poszczególnych narodów, które do tej europejskiej wspólnoty należą. Profesor zauważył jednak, że współcześnie próbuje się na nowo zdefiniować podstawy Unii Europejskiej, próbując pozbawić ją podstaw.

Jak wyjaśnił proponuje się, by odrzucić całą europejską przeszłość. „Dla nowej Europy potrzebne są takie wartości jak demokracja, prawa człowieka, państwo prawa. Proponuje się, by przestać mówić o kulturze europejskiej i przeszłości Europy a szukać jedynie podstaw integracji” - powiedział prof. Kłoczowski.

- Jest i inna odpowiedź - mówił dalej profesor - Dla Europy istnieje szansa tylko wtedy, gdy oprze się na wartościach tradycyjnej kultury europejskiej bogatej w swojej różnorodności przez kultury narodowe. Jak dodał - albo Europa chce popełnić samobójstwo, albo stworzyć coś mocniejszego i opartego o tożsamość kulturową. „Jest to nurt nie tylko chrześcijański ale generalnie ludzi myślących” - zakończył.

Krzysztof Zanussi, reżyser filmowy, teatralny i scenarzysta wyraził przekonanie, że mamy ten przywilej, że jesteśmy cywilizacją zwycięską. Nasza cywilizacja euro-atlantycka jest najlepszą. "To my w naszej cywilizacji odpowiedzieliśmy na największe wyzwania ludzkości tzn. na głód i choroby. Stworzyliśmy źródła energii, której jest bezmiar i dzięki temu nie znamy głodu ani chłodu” - powiedział. 

Zanussi zwrócił uwagę, że nasza cywilizacja, stworzyła takie a nie inne prawa człowieka, taką a nie inną zachętę do rozwoju jednostki, ale jednocześnie w naszym autokrytycyzmie szukamy źródeł naszych błędów. Jak dodał, niestety pogrążyliśmy się w autodestruktywny samokrytycyzm myśląc jedynie, że obok osiągnięć mamy również straszne grzechy ale to odbiera nam wizję, do czego Europa ma zmierzać.

„Trzeba mieć marzenie o tym, by stworzyć lepszą formułę życia zbiorowego i jednostki niż ta, którą dotąd powtarzaliśmy. Nie mam wątpliwości, że korzenie, z których ta formuła musi wyrastać to korzenie chrześcijańskie, bo jest to źródło natchnienia, które się sprawdziło i ciągle jeszcze się sprawdza” - powiedział reżyser.

Mykoła Riabczuk z Ukraińskiego Centrum Badań Kulturologicznych w Kijowie zauważył, że współcześnie walczą ze sobą dwie koncepcje Europy, z których jedna ma charakter Europy wartości, solidarności i demokracji, druga zaś to wizja egoistyczna, zgodnie z którą poprzez świat wartości usprawiedliwia się brutalna dominację ekonomiczną czy dyplomatyczną.
Istnieje projekt Europy budowanej na systemie wartości ale i projekt kontynentu rozumianego jako twierdza, której trzeba bronić przed przybyszami - Europa zamknięta przed wszystkimi" - mówił.

Ukraiński naukowiec zauważył, że w Europie mamy do czynienia z ogromną niekonsekwencją zachowań. Z jednej bowiem strony mówi się o wolnym przepływie kapitału z drugiej zaś nie ma mowy o zupełnie wolnym przepływie siły roboczej. „Owe niekonsekwencje podważają podstawy Europy, na których ma ona być budowana. To poważne zagrożenie dla tych wartości” - stwierdził.

Martin Buschermöhle, teolog, pracownik w fundacji Renovabis, przypomniał, że Unia Europejska nie powstała po to, aby bogate kraje pomagały biednym. „Taki jest być może środek, ale nie cel” - powiedział. Zwrócił uwagę, że dla stosunków handlowych, które są istotną składową europejskiej wspólnoty, nie są ważne wartości, „dotyczy to innej kategorii stosunków”.

Panelista ostrzegał, że dzisiaj spraw społecznych nie można rozwiązywać na szczeblu krajowym. „Potrzeba nam prawdziwych Europejczyków, którzy cierpieli dla wolności i tęsknią do wspólnego dobra” - przekonywał. Buschermöhle zauważył, że to czy chrześcijanom uda się dać przykład wart naśladowania dla innych, będzie decydować o tym, czy w Europie w XXII wieku religia będzie sprawa prywatnej kultury jak muzea, teatry i kółka literackie czy też ruchem ludzi, którzy mają wspólną ideę i nią żyją.

Prof. Andrzej Kidyba, kierownik Katedry Prawa Gospodarczego i Handlowego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, a jednocześnie konsul honorowy Republiki Federalnej Niemiec zauważył, że Unia Europejska może być postrzegana współcześnie tylko jako związek gospodarczo-polityczny. Jednak rzeczywistym, określonym, choć może nie definiowanym politycznie elementem łączącym kraje Unii jest kultura europejska.

Podkreślił, że Unia Europejska nie jest jeszcze dziś tożsama z Europą zaś problemem pozostaje spoina wspólnoty, którą jest wiara i jej chrześcijańskie korzenie. „Mówiąc o Europie, mamy na myśli nie tylko jej obszar geograficzny i wymiar polityczny, ale przede wszystkim pewną wspólnotę wartości, która ukształtowała duchowe oblicze kontynentu, jego duchową tożsamość” - zauważył.

W jego opinii w miarę postępów integracji będziemy zmierzać w kierunku jednej europejskiej cywilizacji, przy wielu odmiennych kulturach. „Jednak wartości chrześcijańskie powinny być podstawą jej funkcjonowania. Europa może stać się cywilizacyjnie bardziej jednolita, ale sama sfera ekonomiczna czy prawna nie wystarczy dla uzasadnienia integracji w ogóle - powiedział prof. Kidyba. Na zakończenie zauważył, że budowanie wspólnych wartości oraz solidarności społecznej należy jednak zacząć od nas samych, w ramach społeczeństw, opartych na wspólnych wartościach. rl (KAI) / Lublin